Makine Güvenliği

Ara 01

Makine Güvenliği

İş kazalarının sebepleri üzerine yapılan bir araştırmaya göre makinelerin sebep olduğu iş kazalarının oranı hiç de azımsanmayacak durumda olduğu görülüyor. Bu yazıda iş sağlığı ve güvenliğinde önemli bileşenlerden biri olan makine güvenliği konusunu değerlendirdik.

Makineler neden kazalara sebebiyet veriyor?

Günümüzde pek çok sektörde makine kullanımı giderek artmaktadır. Tabi bu durum iş sağlığı ve güvenliği açısından da risk oluşturmaktadır. Peki, bu makineler neden kazalara sebebiyet veriyor? Çeşitli raporlara göre bunun sebeplerini aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür:

  1. Makinelerin tasarım ve üretimi aşamasında gerekli güvenlik teçhizatlarının olmaması
  2. Güvenlik teçhizatlarının yeterince güvenilir olmaması
  3. Güvenlik koruma sistemlerinin doğru yerleştirilmemiş olması
  4. Makine koruyucularının kullanılmaması
  5. Eski makinelerin yenilenen güvenlik standartlarının gereksinimlerini sağlayamaması
  6. Periyodik bakımların yapılmaması
  7. Üretici tavsiyelerine riayet edilmemesi
  8. Yetkisiz ve ehil olmayan kullanıcılar
  9. Bakım risklerinin değerlendirilmeden çalışılması

 

Yasal Düzenlemeler

İş sağlığı ve güvenliği kapsamında makine güvenliği 2 kısımda ele alınabilir.

1. Ürün Güvenliği

4703 sayılı “Ürünlere İlişkin Teknik Mevzuatın Hazırlanması ve Uygulanmasına Dair Kanun” ve “Makine Emniyeti Yönetmeliği” ile çerçeveleri çizilen kurallara göre ürün güvenliğinden üretici sorumludur. Özellikle fiziksel kapaklar ile acil durdurma butonları, güvenlik etkinleştirme anahtarları, kontaktörler, kontrol cihazları gibi birçok makine koruma ekipmanları ürün güvenliğini sağlamak için geliştirilir.

Bunlarla birlikte 6502 Sayılı Tüketicinin Koruma Kanununa göre; tüketicinin sağlık ve güvenliği ile ekonomik çıkarlarını koruyucu, aydınlatıcı, eğitici, zararlarını tazmin edici, çevresel tehlikelerden korunmasını sağlayıcı önlemleri almak amaçlanır. Makine üreticisi, bu kanuna göre önlemlerini almak zorundadır.

2. Kullanıcı Güvenliği

6331 Sayılı İş Şağlığı ve Güvenliği Kanunu, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından(ÇSGB) yayınlanan İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği, Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik ve Güvenlik ve Sağlık İşaretleri Yönetmeliği ile kapsamı belirlenmiştir. Personel koruma ekipmanları, yasaklamalar, talimatlar, eğitimler ve kayıtlar, denetimler ve yaptırımlar ile kullanıcı güvenliğinden işveren sorumludur.

Satın alınan bir makinede iş kazası meydana geldiğinde üreticinin sorumlulukları nelerdir?

İş kazalarında işverenin sorumluluğu kadar, işçinin ve üreticinin de sorumlulukları ve hukuki hakları konusunda bilinçlenmesi önemlidir. Hukuki sorumluluklar farklı durumlara göre değişiklik gösterirler.

Üretici, ürünle ilgili Teknik Dosya ve Talimatlar (kullanma, bakım, devre şemaları vb.) ile birlikte ürünün CE Belgesi olduğunu gösteren ve resmi olarak ifade eden AT Uygunluk Beyanı hazırlamakla yükümlüdür. Bunları kullanıcıya vermesinin yanı sıra 10 yıl saklamak zorundadır.

CE işaretli olan bir makine güvenli midir? Üretici, CE işaretini iliştirerek makinenin yasalara uygun olduğunu iddia etmektedir. Fakat CE işareti kendi başına güvenliğini garanti etmez. Kullanılmadan önce makinenin işyerinizde kullanımının güvenli olduğunu kontrol etmeniz gerekir.

Makinelerin Barındırdığı Tehlikeler Nelerdir?

Makinelarda güvenlik, tasarım için genel prensipler, riskin değerlendirilmesi ve azaltılması amacıyla tanımlanmış ISO 12100-1 standardı, makinelerin barındırdığı tehlikeleri tanımlar ve üretim sürecinde tasarımcıya yardım etmek için tehlikeler, tehlikeli durumlar ve tehlikeli olaylar ile ilgili örnekleri açıklar. Bu tehlikeler genel olarak aşağıdaki başlıklar altında toplanabilir:

  1. Mekanik Tehlikeler
  2. Gürültü
  3. Titreşim
  4. Elektrik, diğer enerjiler
  5. Ergonomik
  6. Madde Tehlikeleri
  7. Yerçekimine bağlı
  8. Dış etkenlerden kaynaklı
  9. Yazılım vb.

 

Sonuç

Makinelerin usulüne uygun şekilde tasarlanıp kurulması, bakımlarının yapılması ve amacına uygun kullanılması iş sağlığı ve güvenliğinde önemli bir etmendir. İş kazaları nedenleri arasında yüksek bir orana sahip olan makine kullanımı sonucu ortaya çıkan kazalar konusunda dikkatli olunması gerekir. Üretiminden kullanılmasına kadar daima güvenlik ön planda tutulmalıdır.